BÀI 6Bài tập 4 — Mục 6.4

Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu

Từ chính sách AI của VNU-UEB đến bộ năm nguyên tắc cá nhân, kèm infographic tuyên truyền “Kỷ nguyên AI bền vững”.

Liêm chính học thuậtFact-checkTrích dẫn AIThiết kế infographic

Mục tiêu bài tập

  1. Tóm tắt định hướng của Trường ĐH Kinh tế — ĐHQGHN về sử dụng AI trong học thuật.
  2. Thiết kế một quy trình tổng hợp tài liệu có AI hỗ trợ nhưng vẫn minh bạch và kiểm chứng được.
  3. Xây dựng bộ nguyên tắc cá nhân và truyền thông nó bằng một infographic.

Chính sách AI của VNU-UEB — bốn định hướng

Khuyến khích ứng dụng trong nghiên cứu

AI là công cụ hỗ trợ để sinh viên tiếp cận các phương pháp nghiên cứu mới, giúp lan toả kết quả học tập và tư vấn chính sách hiệu quả hơn. Thay vì cấm đoán, nhà trường khuyến khích tư duy “học đi đôi với hành” bằng cách ứng dụng công nghệ để giải quyết các bài toán thực tế.

Phát triển chương trình đào tạo hiện đại

Để thích ứng với kỷ nguyên số, UEB chú trọng đào tạo nhân lực có kỹ năng về Khoa học dữ liệu và Hệ thống thông tin.

Mở cửa với xu hướng công nghệ

Các hội thảo quốc tế về EdTech được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận xu hướng mới nhất ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

AI là trợ thủ, con người là chủ nhân

AI chỉ là công cụ giúp “nhân bản năng lực” (augmenting intelligence). Mọi sản phẩm học thuật đều phải thể hiện rõ dấu ấn tư duy độc lập và đạo đức của người học. Sự kiểm soát và trách nhiệm giải trình của sinh viên đối với thông tin đầu ra là yếu tố tiên quyết.

Quy trình tổng hợp tài liệu minh bạch với AI

Prompt đã sử dụng

Với tư cách là một trợ lý nghiên cứu học thuật, hãy tóm tắt 3 luận điểm cốt lõi từ danh sách 10 bài báo khoa học về chủ đề [Tên chủ đề] được cung cấp. Đối với mỗi luận điểm, bạn phải chỉ rõ tên tác giả và năm xuất bản từ tài liệu gốc. Định dạng đầu ra: Luận điểm — Trích dẫn nguồn — Nhận xét sơ bộ của AI về tính cấp thiết.

Đầu ra của AI

  • Hệ thống luận điểm: các ý tưởng chính được phân loại theo chủ đề hoặc trình tự logic.
  • Dẫn chứng nguồn: danh sách tác giả và tài liệu tương ứng để dễ đối chiếu lại bản gốc.
  • Nhận xét tổng quan: đánh giá sơ bộ của AI về mối liên hệ giữa các tài liệu.

Đánh giá, chỉnh sửa và tích hợp

  1. Kiểm chứng thông tin

    Trực tiếp đối chiếu các luận điểm và trích dẫn AI cung cấp với tài liệu gốc để đảm bảo không có hiện tượng “ảo giác AI” (hallucination).

  2. Chỉnh sửa văn phong

    Chuyển đổi ngôn ngữ máy sang văn phong học thuật cá nhân, đảm bảo mạch lạc và phù hợp bối cảnh nghiên cứu.

  3. Tích hợp vào khung bài viết

    Sắp xếp các luận điểm đã kiểm chứng vào cấu trúc bài viết, kết hợp tư duy phản biện cá nhân để tạo ra giá trị mới.

Mẫu tuyên bố sử dụng AI

Để đảm bảo tính liêm chính học thuật, sinh viên cần công khai minh bạch sự hỗ trợ của công nghệ ở cuối bài viết:

Tuyên bố sử dụng AI: Trong bài nghiên cứu này, mô hình ngôn ngữ lớn [Tên công cụ] đã được sử dụng để hỗ trợ tóm tắt các ý chính và phân loại nguồn tài liệu thô. Toàn bộ quá trình kiểm chứng dữ liệu, viết nội dung chi tiết và xây dựng cấu trúc bài viết cuối cùng đều do người học thực hiện và chịu trách nhiệm.

Ba vấn đề đạo đức cần đối mặt

Ranh giới giữa hỗ trợ hợp lý và gian lận

Hỗ trợ hợp lý là dùng AI để tham khảo ý tưởng, lập dàn ý hoặc giải thích khái niệm phức tạp, từ đó phát triển tư duy cá nhân. Gian lận xảy ra khi AI được dùng để “tạo ra” nội dung thay cho tư duy của người học — yêu cầu AI viết toàn bộ bài luận mà không chỉnh sửa hay thừa nhận. Nộp một sản phẩm hoàn toàn do máy làm là sự phụ thuộc quá mức và vi phạm nguyên tắc sử dụng công cụ AI trong học tập.

Quyền sở hữu trí tuệ và minh bạch trích dẫn

Các mô hình AI được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ, bao gồm cả công trình nghiên cứu có bản quyền. Dùng kết quả AI mà không hiểu nguồn gốc có thể dẫn đến “đạo văn gián tiếp”. Hơn nữa AI thường tạo ra trích dẫn giả mạo hoặc thông tin sai lệch, nên phải kiểm chứng mọi thông tin và trích dẫn minh bạch.

Tác động đến phát triển kỹ năng

Phụ thuộc quá mức vào AI có thể dẫn đến “suy giảm tư duy” (cognitive atrophy). Lạm dụng công cụ khiến sinh viên bỏ lỡ quá trình rèn tư duy phản biện, lập luận logic và kỹ năng viết học thuật. Mục tiêu của đại học không chỉ là sản phẩm cuối cùng mà là sự phát triển năng lực tư duy.

Bộ năm nguyên tắc cá nhân

  1. Luôn kiểm chứng thông tin AI cung cấp bằng các nguồn tài liệu chính thống.
  2. Không bao giờ sao chép nguyên bản nội dung AI tạo ra vào bài nộp chính thức.
  3. Công khai minh bạch phạm vi sử dụng AI trong mọi nhiệm vụ học tập.
  4. Sử dụng AI để học hỏi phương pháp, không phải để lấy kết quả cuối cùng.
  5. Bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật học thuật khi tương tác với các hệ thống AI.

Điều rút ra

Vạch ranh giới giữa “dùng AI” và “để AI làm hộ” không phải việc của nhà trường, mà là việc của chính mình — và phải vạch trước khi ngồi vào bài, chứ không phải lúc sắp hết hạn nộp.

Infographic tuyên truyền

Infographic tuyên truyền “Tác dụng và trách nhiệm: Kỷ nguyên AI bền vững” — sáu trách nhiệm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo, từ bảo vệ dữ liệu đến quản lý tác động xã hội.
Infographic tuyên truyền “Tác dụng và trách nhiệm: Kỷ nguyên AI bền vững” — sáu trách nhiệm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo, từ bảo vệ dữ liệu đến quản lý tác động xã hội.

Sản phẩm cuối cùng

bai-6-ai-co-trach-nhiem.pdfKèm infographic tuyên truyền ↓ Tải PDF