Nhìn lại quá trình làm Portfolio
Sáu bài tập, một học kỳ, và một thay đổi trong cách tôi làm việc với máy tính — từ chỗ dùng theo thói quen sang dùng có phương pháp.
Cảm nhận cá nhân về quá trình thực hiện
01Bắt đầu từ những thứ tưởng như đã biết
Bài đầu tiên là thao tác với tệp tin và thư mục — thứ tôi tưởng mình đã thạo từ lâu. Nhưng khi phải chụp lại đủ 17 ảnh cho 12 bước và viết ra quy tắc đặt tên, tôi nhận ra trước giờ mình chỉ làm theo thói quen chứ chưa có nguyên tắc nào. Sự khác nhau giữa Delete và Shift+Delete cũng vậy: biết thì ai cũng biết, nhưng đến lúc mất một tệp quan trọng mới thật sự hiểu.
02Chỗ khó nhất là thẩm định nguồn tin
Ở Bài 2, tôi khảo sát học liệu về kinh tế số và phát triển bền vững, rồi tự chấm điểm từng loại nguồn theo thang 5. Việc tìm ra tài liệu không khó; khó là ở chỗ thừa nhận rằng một bài viết đọc rất trôi chảy trên mạng chỉ đáng 2/5, còn một báo cáo khô khan của IMF thì đáng 4.5/5. Nguyên tắc tôi thấm nhất là kiểm chứng chéo — đối chiếu số liệu của Tổng cục Thống kê với World Bank thay vì tin ngay vào một nguồn.
03Prompt là kỹ năng, không phải mẹo vặt
Bài 3 là bài tôi đầu tư nhiều thời gian nhất: ba tác vụ, mỗi tác vụ ba cấp prompt, tổng cộng 26 ảnh chụp kết quả. Khi đặt kết quả của prompt cơ bản cạnh prompt nâng cao trong cùng một bảng, khác biệt hiện ra rất rõ — cùng một câu hỏi về bẫy Malthus, một bên cho ra đoạn tóm tắt dàn trải, một bên cho ra đề cương bài giảng dùng được ngay. Điều thú vị là AI không thay đổi; chỉ có bốn dòng thông tin tôi thêm vào là thay đổi.
04Làm việc nhóm: khó nhất là lúc mới bắt đầu
Ở Bài 4, nhóm tôi dùng Asana, Google Docs, Google Drive và Google Meet. Giai đoạn đầu tôi khá lúng túng vì chưa quen công cụ điều phối, cộng thêm Internet chập chờn làm gián đoạn công việc trên đám mây. Cách tôi xử lý không có gì đặc biệt: đọc hướng dẫn, hỏi các bạn trong nhóm, lập kế hoạch cụ thể và bật nhắc việc. Nhưng chính giai đoạn chịu khó làm quen đó đổi lại cả kỳ chạy việc trơn tru về sau.
05Và cuối cùng là câu hỏi về ranh giới
Bài 5 cho tôi thấy AI dựng được bản nháp trong vài phút — từ nội dung ChatGPT, hình DALL·E đến bố cục Canva, chín slide thành hình rất nhanh. Nhưng Bài 6 buộc tôi trả lời câu hỏi khó hơn: đến đâu thì dừng. Tôi viết ra năm nguyên tắc cá nhân và làm hẳn một infographic tuyên truyền, trong đó nguyên tắc tôi thấy đúng nhất là dùng AI để học phương pháp, không phải để lấy kết quả cuối cùng. Nghe thì hiển nhiên, nhưng nó chỉ có ý nghĩa nếu được đặt ra trước khi ngồi vào bài.
Kiến thức và kỹ năng quan trọng nhất đã học được
Điều tâm đắc nhất và khó khăn đã gặp
Tâm đắc nhất
- Bảng so sánh ba cấp prompt ở Bài 3. Nó biến một cảm nhận mơ hồ — “prompt hay thì kết quả tốt hơn” — thành thứ nhìn thấy được và giải thích được.
- Infographic “Kỷ nguyên AI bền vững” ở Bài 6. Đây là chỗ sở thích vẽ của tôi gặp được nội dung học thuật, và là phần tôi làm cho chính mình chứ không phải cho người chấm.
- Bảng thẩm định nguồn ở Bài 2. Từ giờ trước khi trích một nguồn nào, phản xạ đầu tiên của tôi là hỏi nó đáng mấy trên năm.
Thách thức đã gặp
- Chọn lọc từ quá nhiều tài liệu. Tìm ra nguồn thì dễ, quyết định nguồn nào đủ tin cậy để đưa vào bài mới là phần mất thời gian.
- Làm quen với công cụ điều phối. Tuần đầu với Asana khá lúng túng, chưa kể Internet chập chờn làm gián đoạn công việc trên đám mây.
- Kiểm chứng đầu ra của AI. AI viết trôi chảy đến mức dễ tin ngay, nên phải tự ép mình đối chiếu lại với tài liệu gốc — kể cả khi câu trả lời trông rất hợp lý.
- Giữ giọng văn của mình. Sau khi dùng AI hỗ trợ, phần khó nhất là viết lại sao cho bài vẫn còn nghe ra là mình viết.
Khép lại
Học phần này không dạy tôi một phần mềm cụ thể nào để rồi vài năm nữa nó lỗi thời. Nó dạy cách đặt câu hỏi trước khi dùng bất kỳ công cụ nào: nguồn này có đáng tin không, mình đã nói đủ rõ chưa, và phần nào trong sản phẩm này thực sự là của mình. Ba câu hỏi đó tôi mang được sang mọi môn học khác — và, hy vọng, sang cả công việc truyền thông mà tôi muốn theo đuổi sau này.