Sử dụng AI có trách nhiệm trong học tập và nghiên cứu
Từ chính sách AI của VNU-UEB đến bộ năm nguyên tắc cá nhân — kèm quy trình tổng hợp tài liệu minh bạch và mẫu tuyên bố sử dụng AI.
Mục tiêu bài tập
- Tóm tắt định hướng của Trường ĐH Kinh tế — ĐHQGHN về sử dụng AI trong học thuật.
- Thiết kế một quy trình tổng hợp tài liệu có AI hỗ trợ nhưng vẫn minh bạch và kiểm chứng được.
- Xây dựng bộ nguyên tắc cá nhân về sử dụng AI có trách nhiệm.
Chính sách AI của VNU-UEB — bốn định hướng
Khuyến khích ứng dụng trong nghiên cứu
AI là công cụ hỗ trợ để sinh viên tiếp cận các phương pháp nghiên cứu mới, giúp lan toả kết quả học tập và tư vấn chính sách hiệu quả hơn. Thay vì cấm đoán, nhà trường khuyến khích tư duy “học đi đôi với hành” bằng cách ứng dụng công nghệ để giải quyết các bài toán thực tế.
Phát triển chương trình đào tạo hiện đại
Để thích ứng với kỷ nguyên số, UEB chú trọng đào tạo nhân lực có kỹ năng về Khoa học dữ liệu và Hệ thống thông tin.
Mở cửa với xu hướng công nghệ
Các hội thảo quốc tế về EdTech được tổ chức thường xuyên, tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận xu hướng mới nhất ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
AI là trợ thủ, con người là chủ nhân
AI chỉ là công cụ giúp “nhân bản năng lực” (augmenting intelligence). Mọi sản phẩm học thuật đều phải thể hiện rõ dấu ấn tư duy độc lập và đạo đức của người học. Sự kiểm soát và trách nhiệm giải trình của sinh viên đối với thông tin đầu ra là yếu tố tiên quyết.
Quy trình tổng hợp tài liệu minh bạch với AI
Prompt đã sử dụng
Đầu ra của AI
- Hệ thống luận điểm: các ý tưởng chính được phân loại theo chủ đề hoặc trình tự logic.
- Dẫn chứng nguồn: danh sách tác giả và tài liệu tương ứng để dễ đối chiếu lại bản gốc.
- Nhận xét tổng quan: đánh giá sơ bộ của AI về mối liên hệ giữa các tài liệu.
Đánh giá, chỉnh sửa và tích hợp
Kiểm chứng thông tin
Trực tiếp đối chiếu các luận điểm và trích dẫn AI cung cấp với tài liệu gốc để đảm bảo không có hiện tượng “ảo giác AI” (hallucination).
Chỉnh sửa văn phong
Chuyển đổi ngôn ngữ máy sang văn phong học thuật cá nhân, đảm bảo mạch lạc và phù hợp bối cảnh nghiên cứu.
Tích hợp vào khung bài viết
Sắp xếp các luận điểm đã kiểm chứng vào cấu trúc bài viết, kết hợp tư duy phản biện cá nhân để tạo ra giá trị mới.
Mẫu tuyên bố sử dụng AI
Để đảm bảo tính liêm chính học thuật, sinh viên cần công khai minh bạch sự hỗ trợ của công nghệ ở cuối bài viết:
Ba vấn đề đạo đức cần đối mặt
Ranh giới giữa hỗ trợ hợp lý và gian lận
Hỗ trợ hợp lý là dùng AI để tham khảo ý tưởng, lập dàn ý hoặc giải thích khái niệm phức tạp, từ đó phát triển tư duy cá nhân. Gian lận xảy ra khi AI được dùng để “tạo ra” nội dung thay cho tư duy của người học — yêu cầu AI viết toàn bộ bài luận mà không chỉnh sửa hay thừa nhận. Nộp một sản phẩm hoàn toàn do máy làm là sự phụ thuộc quá mức và vi phạm nguyên tắc sử dụng công cụ AI trong học tập.
Quyền sở hữu trí tuệ và minh bạch trích dẫn
Các mô hình AI được huấn luyện trên khối lượng dữ liệu khổng lồ, bao gồm cả công trình nghiên cứu có bản quyền. Dùng kết quả AI mà không hiểu nguồn gốc có thể dẫn đến “đạo văn gián tiếp”. Hơn nữa AI thường tạo ra trích dẫn giả mạo hoặc thông tin sai lệch, nên phải kiểm chứng mọi thông tin và trích dẫn minh bạch.
Tác động đến phát triển kỹ năng
Phụ thuộc quá mức vào AI có thể dẫn đến “suy giảm tư duy” (cognitive atrophy). Lạm dụng công cụ khiến sinh viên bỏ lỡ quá trình rèn tư duy phản biện, lập luận logic và kỹ năng viết học thuật. Mục tiêu của đại học không chỉ là sản phẩm cuối cùng mà là sự phát triển năng lực tư duy.
Bộ năm nguyên tắc cá nhân
- Luôn kiểm chứng thông tin AI cung cấp bằng các nguồn tài liệu chính thống.
- Không bao giờ sao chép nguyên bản nội dung AI tạo ra vào bài nộp chính thức.
- Công khai minh bạch phạm vi sử dụng AI trong mọi nhiệm vụ học tập.
- Sử dụng AI để học hỏi phương pháp, không phải để lấy kết quả cuối cùng.
- Bảo vệ dữ liệu cá nhân và bí mật học thuật khi tương tác với các hệ thống AI.
Điều rút ra
Vạch ranh giới giữa “dùng AI” và “để AI làm hộ” không phải việc của nhà trường, mà là việc của chính mình — và phải vạch trước khi ngồi vào bài, chứ không phải lúc sắp hết hạn nộp.