Nhìn lại quá trình làm Portfolio
Sáu bài tập, một học kỳ, và một thay đổi trong cách tôi làm việc với máy tính — từ chỗ dùng theo thói quen sang dùng có phương pháp.
Cảm nhận cá nhân về quá trình thực hiện
01Bắt đầu từ những thứ tưởng như đã biết
Bài đầu tiên là thao tác với tệp tin và thư mục — thứ tôi tưởng mình đã thạo từ lâu. Nhưng khi phải viết ra quy tắc đặt tên và giải thích vì sao GhiChuQuanTrong.txt tốt hơn ghi chu quan trong.txt, tôi nhận ra trước giờ mình chỉ làm theo thói quen chứ chưa có nguyên tắc nào cả. Sự khác nhau giữa Delete và Shift+Delete cũng vậy: biết thì ai cũng biết, nhưng đến lúc mất một tệp quan trọng mới hiểu.
02Chỗ khó nhất là đánh giá nguồn tin
Ở Bài 2, tôi phải khảo sát mười nguồn về chuyển đổi số và tăng trưởng kinh tế bền vững, rồi tự chấm độ tin cậy của từng nguồn theo năm tiêu chí. Việc tìm ra tài liệu không khó; khó là ở chỗ thừa nhận rằng một bài viết đọc rất hay trên mạng vẫn không thể đứng ngang hàng với báo cáo của UNCTAD hay World Bank trong danh mục tham khảo. Đây là bài học tôi nghĩ sẽ theo mình suốt những năm còn lại ở đại học.
03Prompt là kỹ năng, không phải mẹo vặt
Bài 3 là bài tôi đầu tư nhiều thời gian nhất: ba tác vụ, mỗi tác vụ ba cấp prompt, tổng cộng 26 ảnh chụp kết quả. Khi đặt kết quả của prompt cơ bản cạnh prompt nâng cao trong cùng một bảng, khác biệt hiện ra rất rõ — cùng một câu hỏi về bẫy Malthus, một bên cho ra đoạn tóm tắt dàn trải, một bên cho ra đề cương bài giảng dùng được ngay. Điều thú vị là AI không thay đổi; chỉ có bốn dòng thông tin tôi thêm vào là thay đổi.
04Làm việc nhóm: công cụ không thay được thoả thuận
Ở Bài 4, nhóm tôi dùng Trello, Google Docs, Google Drive và Teams. Vấn đề lớn nhất gặp phải lại không phải vấn đề kỹ thuật, mà là các thành viên không nắm được deadline của nhau. Giải pháp cũng đơn giản: gắn ngày hết hạn thẳng lên thẻ Trello để ai cũng thấy. Từ đó tôi hiểu công cụ chỉ khuếch đại cách làm việc sẵn có của nhóm — nhóm chưa thống nhất thì thêm phần mềm cũng không cứu được.
05Và cuối cùng là câu hỏi về ranh giới
Bài 5 cho tôi thấy AI dựng được bản nháp trong vài phút; Bài 6 buộc tôi trả lời câu hỏi khó hơn: đến đâu thì dừng. Tôi viết ra năm nguyên tắc cá nhân, trong đó nguyên tắc tôi thấy đúng nhất là dùng AI để học phương pháp, không phải để lấy kết quả cuối cùng. Nghe thì hiển nhiên, nhưng nó chỉ có ý nghĩa nếu được đặt ra trước khi ngồi vào bài, chứ không phải lúc sắp đến hạn nộp.
Kiến thức và kỹ năng quan trọng nhất đã học được
Điều tâm đắc nhất và khó khăn đã gặp
Tâm đắc nhất
- Bảng so sánh ba cấp prompt ở Bài 3. Nó biến một cảm nhận mơ hồ — “prompt hay thì kết quả tốt hơn” — thành thứ nhìn thấy được và giải thích được.
- Bộ năm nguyên tắc dùng AI ở Bài 6. Đây là phần duy nhất trong cả sáu bài mà tôi viết cho chính mình chứ không phải cho người chấm.
- Cách nhìn mới về công cụ. Chuyển đổi số ở tầm quốc gia mà tôi viết ở Bài 2 và việc tôi đặt tên một tệp tin ở Bài 1 hoá ra là cùng một câu chuyện, chỉ khác quy mô.
Thách thức đã gặp
- Chọn lọc từ quá nhiều tài liệu. Tìm ra mười nguồn thì dễ, quyết định nguồn nào đủ tin cậy để đưa vào bài mới là phần mất thời gian.
- Kiểm chứng đầu ra của AI. AI viết trôi chảy đến mức dễ tin ngay, nên phải tự ép mình đối chiếu lại với tài liệu gốc — kể cả khi câu trả lời trông rất hợp lý.
- Đồng bộ tiến độ nhóm. Ai cũng bận, deadline lại không hiện ở chỗ mọi người nhìn thấy. Phải sửa cách dùng công cụ chứ không phải đổi công cụ.
- Giữ giọng văn của mình. Sau khi dùng AI hỗ trợ, phần khó nhất là viết lại sao cho bài vẫn còn nghe ra là mình viết.
Khép lại
Học phần này không dạy tôi một phần mềm cụ thể nào để rồi vài năm nữa nó lỗi thời. Nó dạy cách đặt câu hỏi trước khi dùng bất kỳ công cụ nào: nguồn này có đáng tin không, mình đã nói đủ rõ chưa, và phần nào trong sản phẩm này thực sự là của mình. Ba câu hỏi đó tôi mang được sang mọi môn học khác — và, hy vọng, sang cả công việc sau này.