Nhìn lại quá trình làm Portfolio
Sáu bài tập, một học kỳ, và một thay đổi trong cách tôi làm việc với máy tính — từ chỗ dùng theo thói quen sang dùng có phương pháp.
Cảm nhận cá nhân về quá trình thực hiện
01Bắt đầu từ những thứ tưởng như đã biết
Bài đầu tiên là thao tác với tệp tin và thư mục — thứ tôi tưởng mình đã thạo từ lâu. Nhưng khi phải chụp lại đủ 28 ảnh cho 12 bước, tôi mới thấy trước giờ mình chỉ làm theo thói quen chứ chưa có nguyên tắc nào. Sự khác nhau giữa Delete và Shift+Delete cũng vậy: biết thì ai cũng biết, nhưng đến lúc mất một tệp quan trọng mới thật sự hiểu.
02Chỗ khó nhất là chấm điểm nguồn tin
Ở Bài 2, tôi khảo sát 10 tài liệu về tác động của AI đến việc làm — từ Acemoglu, Frey & Osborne cho tới báo cáo của ILO và WEF — rồi tự chấm từng loại nguồn theo năm trụ cột. Việc tìm tài liệu không khó; khó là ở chỗ thừa nhận rằng một bài blog kinh tế đọc rất cuốn chỉ đáng 2/5, còn một bài trên Journal of Political Economy thì đáng 5/5. Đây cũng là bài mà vốn tiếng Anh giúp tôi nhiều nhất: gần như toàn bộ tài liệu gốc đều là tiếng Anh, đọc thẳng bản gốc vẫn chắc hơn chờ bản dịch.
03Prompt là kỹ năng, không phải mẹo vặt
Bài 3 là bài tôi thấy thay đổi cách làm việc của mình rõ nhất. Cùng một tài liệu về Chỉ thị Kháng chiến Kiến quốc, prompt cơ bản cho ra một đoạn dài dòng chỉ đọc tham khảo được; prompt nâng cao cho ra thứ ôn thi được ngay. Từ đó tôi rút ra công thức C-R-E-A-T-E — Context, Role, Explicit Instruction, Auditing Format, Tone, Examples — và giờ mở AI lên là tôi tự soát lại đủ sáu thứ đó trước khi nhấn Enter.
04Làm nhóm giống đá bóng hơn tôi tưởng
Ở Bài 4, nhóm tôi dùng tới năm công cụ: Sheets để nhìn toàn cảnh, Trello để biết ai đang làm gì, Docs để cùng viết, Drive để khỏi mất file, Discord để hỏi nhanh. Điều tôi nhận ra là mỗi công cụ chỉ giải đúng một bài toán, dùng sai chỗ thì cái nào cũng thành phiền — cũng như trên sân, ai cũng chạy theo bóng thì đội thua. Cái quyết định không phải là có bao nhiêu công cụ, mà là cả nhóm có thống nhất dùng chúng như nhau hay không.
05Và cuối cùng là câu hỏi về ranh giới
Bài 5 cho tôi thấy AI cắt được 80% thời gian chuẩn bị: quy trình làm video từ 4–5 ngày rút xuống còn chưa tới một. Nhưng câu thoại khiến người xem dừng lại — “vào phòng thi chữ thầy lại trả cho thầy” — thì không model nào nghĩ hộ được, nó đến từ việc chính mình từng đi thi. Bài 6 buộc tôi trả lời câu khó hơn: đến đâu thì dừng. Tôi viết ra sáu nguyên tắc, mà nguyên tắc đầu tiên cũng là nguyên tắc tôi tin nhất — ý tưởng là của tôi, AI chỉ giúp gọt giũa.
Kiến thức và kỹ năng quan trọng nhất đã học được
Điều tâm đắc nhất và khó khăn đã gặp
Tâm đắc nhất
- Công thức C-R-E-A-T-E ở Bài 3. Đây là thứ duy nhất trong cả sáu bài mà tôi vẫn dùng hằng ngày sau khi nộp bài xong.
- Bảng so sánh ChatGPT và Gemini ở Bài 5. Nó dạy tôi rằng không có công cụ nào tốt nhất, chỉ có công cụ hợp với từng khâu — và biết ghép chúng lại mới là kỹ năng.
- Bộ sáu nguyên tắc ở Bài 6. Phần duy nhất tôi viết cho chính mình chứ không phải cho người chấm.
Thách thức đã gặp
- Đọc tài liệu học thuật tiếng Anh. Mười tài liệu ở Bài 2 gần như toàn bộ là tiếng Anh chuyên ngành — vừa là thử thách, vừa là lý do tôi tiếp tục đầu tư cho ngoại ngữ.
- Kiểm chứng đầu ra của AI. AI viết trôi chảy đến mức dễ tin ngay, nên phải tự ép mình đối chiếu lại — nhất là các số liệu y khoa ở Bài 5, tôi phải tra lại tận WHO.
- Đồng bộ cả nhóm trên năm công cụ. Công cụ nhiều mà không thống nhất cách dùng thì chỉ thêm rối.
- Giữ giọng văn của mình. Sau khi dùng AI hỗ trợ, phần khó nhất là viết lại sao cho bài vẫn còn nghe ra là mình viết.
Khép lại
Học phần này không dạy tôi một phần mềm cụ thể nào để rồi vài năm nữa nó lỗi thời. Nó dạy cách đặt câu hỏi trước khi dùng bất kỳ công cụ nào: nguồn này có đáng tin không, mình đã nói đủ rõ chưa, và phần nào trong sản phẩm này thực sự là của mình. Ba câu hỏi đó tôi mang được sang mọi môn học khác — và, hy vọng, sang cả những quyết định kinh doanh sau này.