Trang chủ · Tổng kết

Nhìn lại cả hành trình

Sáu bài tập, một portfolio. Đây là nơi tôi ghi lại trải nghiệm thật — gồm cả những chỗ vấp, chứ không chỉ phần đã hoàn thiện.

Hành trình sáu bài tập

Nhìn lại, sáu bài không phải sáu mảnh rời. Chúng xếp thành một đường đi rõ ràng: từ chỗ quản lý dữ liệu của mình, đến tìm dữ liệu của người khác, rồi giao việc cho AI, làm việc với con người, tạo ra sản phẩm, và cuối cùng là chịu trách nhiệm với những gì mình tạo ra.

  • Bài 1 — Nền móng: dữ liệu của tôi nằm ở đâu

    Tưởng là bài dễ nhất, hóa ra là bài đặt nền cho tất cả. Hiểu được sự khác nhau giữa Delete và Shift+Delete cũng là hiểu rằng thao tác số có hậu quả thật.

  • Bài 2 — Không phải nguồn nào cũng như nhau

    Học cách nghi ngờ có phương pháp. Việc xếp một nguồn xuống mức "Trung bình" và giới hạn cách dùng nó là kỹ năng tôi mang theo suốt các bài sau.

  • Bài 3 — Chất lượng câu trả lời phụ thuộc chất lượng câu hỏi

    Từ 6/10 lên 9.5/10 chỉ bằng cách viết lại câu hỏi. Khung C-R-I-S-P ra đời từ đây và được dùng lại ngay ở Bài 5 — cho cả hình ảnh, không riêng văn bản.

  • Bài 4 — Công cụ không tự làm việc thay con người

    Trello, Forms, Canva chỉ phát huy khi cả năm thành viên cùng cam kết dùng. Bài duy nhất mà kết quả phụ thuộc vào người khác chứ không chỉ mình tôi.

  • Bài 5 — Sáng tạo cùng AI, không phải nhờ AI

    40% AI — 60% con người. Lần đầu tôi phải trả lời sòng phẳng: phần nào trong sản phẩm này thực sự là của mình?

  • Bài 6 — Ranh giới do chính mình đặt ra

    Bài tổng hợp mọi thứ. Sáu nguyên tắc, mỗi nguyên tắc là kết tinh của một tình huống có thật ở năm bài trước.

Ba kiến thức quan trọng nhất tôi học được

1. Kỹ năng số không phải là biết dùng nhiều phần mềm

Trước học phần này, tôi hiểu "giỏi công nghệ" là thành thạo nhiều công cụ. Sáu bài tập cho thấy điều ngược lại: công cụ học trong vài giờ là dùng được, nhưng biết chọn công cụ nào cho việc gì, và biết công cụ đó sai ở đâu mới là phần khó. Trello không cứu được một nhóm không ai cập nhật tiến độ; Gemini không cứu được một bài viết mà người viết không kiểm chứng số liệu.

2. Tư duy phản biện quan trọng hơn khi có AI, chứ không phải ít đi

Đây là điều trái với trực giác ban đầu của tôi. Tôi từng nghĩ AI càng mạnh thì mình càng đỡ phải nghĩ. Thực tế ngược lại: khi AI có thể tạo ra một đoạn văn trôi chảy với số liệu bịa đặt trong ba giây, khả năng phát hiện cái sai trở thành kỹ năng đắt giá nhất. Bài 2 dạy tôi đánh giá nguồn; Bài 5 buộc tôi áp dụng nó lên chính đầu ra của AI.

3. Liêm chính học thuật là thứ mình giữ khi không ai nhìn

Không ai kiểm tra được tôi đã dùng AI bao nhiêu phần trong một bài viết. Chính vì thế mà nguyên tắc phải đến từ bên trong. Con số 50% sinh viên lo ngại AI sai nhưng 92,9% vẫn dùng trong khảo sát của nhóm tôi không phải chuyện của người khác — nó mô tả chính tôi trước học phần này.

Điều tôi tâm đắc nhất

Câu tôi nhớ nhất từ bài của chính mình: "AI là một cộng sự xuất sắc nhưng là một người chủ tồi."

Tôi viết câu đó ở phần tổng kết Bài 5, lúc đó chỉ nghĩ nó là một câu kết hay. Nhưng khi làm đến Bài 6 và phải xây bộ nguyên tắc, tôi nhận ra nó chính là toàn bộ vấn đề. Mọi rắc rối với AI — số liệu bịa, phụ thuộc, gian lận — đều xảy ra ở đúng khoảnh khắc ta để nó làm chủ thay vì làm cộng sự.

Điều tâm đắc thứ hai mang tính cá nhân hơn: sáu bài tập rời rạc lại kết nối được với nhau. Khung C-R-I-S-P ở Bài 3 dùng lại được cho prompt Midjourney ở Bài 5. Kỹ năng đánh giá nguồn ở Bài 2 trở thành quy tắc kiểm chứng số liệu ở Bài 6. Tôi không nghĩ mình sẽ thấy điều này nếu chỉ nộp từng bài riêng lẻ — chính việc phải gom chúng vào một portfolio đã làm lộ ra mạch liên kết.

Những thách thức tôi gặp phải

😬

Ép AI vượt khỏi mức trả lời hời hợt

Thách thức lớn nhất ở Bài 3. AI mặc định tạo câu hỏi tái hiện kiến thức; muốn có câu hỏi vận dụng cao đòi hỏi phân tích đồ thị IS-LM đồng thời, tôi phải viết lại prompt nhiều lần, thêm vai trò, thêm ví dụ mẫu, thêm ràng buộc. Prompt V3 không phải thành quả của lần thử đầu tiên.

🔍

Phát hiện số liệu "ảo" của AI

Ở Bài 5, số liệu Gemini đưa ra nghe hoàn toàn hợp lý — đó mới là chỗ nguy hiểm. Việc phải dừng lại, tra từng con số về Bộ Tài nguyên & Môi trường rồi thay thế toàn bộ mất nhiều thời gian hơn cả khâu viết bài. Nhưng nếu bỏ qua, cả bài viết sẽ đứng trên nền cát.

👥

Đồng bộ tiến độ năm người

Bài 4 là bài khó kiểm soát nhất vì kết quả không chỉ phụ thuộc vào tôi. Mỗi người một lịch học, một tốc độ. Trello giải quyết được phần "ai đang làm gì", nhưng không giải quyết được phần "tại sao thẻ này ba ngày rồi chưa nhúc nhích" — phần đó vẫn cần con người nói chuyện với nhau.

📏

Vạch ranh giới cho chính mình

Thách thức khó nhất của Bài 6, vì không có đáp án đúng sẵn. Không ai nói cho tôi biết đóng góp cá nhân bao nhiêu phần trăm thì đủ, hay ghi nhận AI thế nào là minh bạch. Tôi phải tự đặt ngưỡng và tự chịu trách nhiệm với ngưỡng đó.

Một hạn chế tôi thừa nhận

Khảo sát ở Bài 4 chỉ có 28 phiếu, trong đó 86,2% là sinh viên năm nhất và 78,6% là nữ. Mẫu này chưa đủ đại diện cho sinh viên nói chung — các con số phản ánh đúng nhóm bạn bè quanh nhóm tôi hơn là toàn bộ sinh viên Việt Nam. Tôi giữ nguyên kết quả và nói rõ giới hạn của nó, thay vì diễn giải quá tay. Đó cũng là một phần của nguyên tắc số 2.

Portfolio này sẽ đi tiếp thế nào?

Đây là hồ sơ năng lực số đầu tiên của tôi, và nó chưa dừng ở đây. Trên trang Giới thiệu, tôi đặt mục tiêu hoàn thiện CV và có việc làm trước hoặc ngay sau khi tốt nghiệp. Portfolio này là bước đầu tiên rất cụ thể của mục tiêu đó — thứ tôi có thể gửi đi bằng một đường link, thay vì kể suông rằng mình "có kỹ năng số".

Ba hướng tôi muốn bổ sung trong các học kỳ tới:

  • Thêm các dự án gắn với chuyên ngành Kinh tế phát triển — đưa kỹ năng phân tích dữ liệu vào những bộ dữ liệu kinh tế thật, không chỉ dừng ở khảo sát lớp học.
  • Đi sâu vào phân tích dữ liệu — mục tiêu tôi đã ghi rõ ở trang Giới thiệu. Excel ở Bài 4 mới chỉ là điểm khởi đầu.
  • Cập nhật lại bộ nguyên tắc AI — công nghệ sẽ thay đổi, và bộ nguyên tắc ở Bài 6 cần được xem lại theo, chứ không phải viết một lần rồi để đó.

Lời cảm ơn

Cảm ơn thầy cô đã thiết kế học phần theo hướng bắt sinh viên làm thật thay vì học thuộc — chính vì phải tự chạy khảo sát, tự viết prompt và tự vạch ranh giới đạo đức mà những bài học này mới đọng lại. Cảm ơn bốn thành viên Nhóm 1 — Trịnh Thị Ngọc Anh, Phạm Hồng Anh, Lê Trần Ngọc Ánh và Hoàng Kiều Ngọc Anh — vì phần cộng tác ở Bài 4, bài mà một mình tôi không thể hoàn thành.

Cảm ơn bạn đã đọc đến đây

Nếu bạn muốn xem lại chi tiết từng bài tập cùng file PDF gốc, trang Dự án là nơi có đầy đủ.